Kế hoạch bài dạy Ngữ Văn 9 - Tiết 72+73, Bài 5: Văn bản: Hoàng Lê nhất thống chí (Hồi thứ 14)

 Ngày soạn: 6/12/2023 
Ngày giảng: 15- 18/12/2023 
 Bài 5 - Tiết 72,73
 Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ
 HỒI THỨ 14 (Trích)
 Ngô gia văn phái 
 I. Mục tiêu.
 - Những hiểu biết chung về nhóm tác thuộc Ngô gia văn phái, về phong trào Tây 
Sơn và người anh hùng dân tộc Quang Trung-Nguyễn Huệ.
 - Chỉ ra và phân tích được một số chi tiết, hình ảnh thể hiện vẻ đẹp của người anh 
hùng dân tộc Nguyễn Huệ. 
 - Nhận xét được đặc điểm của lối văn trần thuật kết hợp miêu tả. 
 - Cảm nhận sức trỗi dậy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm hứng yêu nước của tác 
giả trước những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc.
 - Đánh giá nhân vật, sự kiện trong đoạn trích.
 - Rèn kĩ năng đọc hiểu văn bản viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi. Đánh giá 
nhân vật, sự kiện trong đoạn trích.
 *TH LS, ANQP 
 II. Chuẩn bị: 
 1. GV: nghiên cứu bài học, xây dựng kế hoạch lên lớp.
 2. HS: soạn bài, bảng phụ, bút dạ
 III. Tổ chức các hoạt động học của HS
 1. Ổn định tổ chức
 2. Kiểm tra đầu giờ 
 H: Cảm nhận của em về n/v VN trong Chuyện người con gái NX. Qua đó em có 
suy nghĩ gì về số phận người phụ nữ dưới chế độ PK? Liên hệ với hình ảnh người 
phụ nữ trong XH ngày nay? 
 3. Tổ chức các hoạt động học tập
 A. Hoạt động khởi động
 - GV thực hiện như trong tài liệu
 - HS chia sẻ 
 - GV nêu vấn đề vào bài: Đây là một trong những chiến công chói lọi của vua QT 
và cũng là của dân tộc ta. Vậy chiến thắng này diễn ra như thế nào? Vì sao lại gọi cuộc 
tấn công của vua QT là cuộc tấn công thần tốc? Qua đó cho thấy QT là vị vua ntn? 
 B. Hoạt động hình thành kiến thức 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung 
HS thực hiện nội dung sau ở nhà I. Đọc, tìm hiểu chung
H: Nêu những nét chính về tác giả, tác phẩm, 
thể loại?
H: Nêu đại ý của đoạn trích? 1. Tác giả (SGK)
HS: Một HS tóm tắt văn bản 2. Tác phẩm (SGK)
GV: Tóm tắt, kết hợp chỉ lược đồ cho HS quan 
sát - Thể loại: tiểu thuyết chương hồi.
 - Đoạn trích: ghi lại sự kiện Quang 
- GV: HD HS tìm hiểu một số chú thích SGK Trung đại phá quân Thanh. 
 1 H: Đoạn trích có thể chia làm mấy phần? Nội 3. Chú thích khác (SGK/54,55 )
dung chính của từng phần? II. Bố cục (3 phần)
- HĐCĐ 2’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GVKL: 
(bảng phụ)
- P1: Từ đầu đến năm Mậu Thân (1788) (Nguyễn 
Huệ lên ngôi Hoàng đế chuẩn bị tiến quân ra 
Bắc)
- P2: Tiếp...rồi kéo vào thành (Cuộc hành quân 
thần tốc và chiến thắng lẫy lừng của Quang 
Trung)
- P3: Còn lại (Sự đại bại của quân Thanh và tình 
trạng thảm hại của vua tôi L.C.T) III. Tìm hiểu văn bản
 1. Hình tượng người anh hùng 
H: Trước khi tiến quân ra Thăng Long, vua Quang Trung (Nguyễn Huệ)
Quang Trung đã làm những việc gì? Điều đó a.Trước khi tiến quân ra Thăng 
cho thấy ông là người ntn? ( GV TH lịch sử 7) Long: 
HS: Theo dõi phần 1 -> HĐN 5’ trả lời câu hỏi - -> Là người hành động mạnh mẽ, 
> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL. quyết đoán.
 Nghe tin giặc đánh chiếm Thăng Long: định 
thân chinh cầm quân đi ngay (24/11) 
- Tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế, đốc xuất đại 
binh ra Bắc (25/12)
H: Tại sao trước khi ra Bắc ông lại lên ngôi 
Hoàng đế ? Việc làm đó có ý nghĩa gì ?
- Nguyễn Huệ đã quyết định lên ngôi hoàng đế, 
lấy niên hiệu là Quang Trung để : chính danh vị 
thống nhất nội bộ, hội tụ anh tài và quan trọng 
hơn là “để yên kẻ phản trắc và giữ lấy lòng 
người” được nhân dân ủng hộ.
-> Lấy danh nghĩa phù Lê diệt Trịnh, hợp lòng 
dân -> tăng thêm sức mạnh chính nghĩa. 
 b. Trên đường tiến quân ra Thăng 
 Tiết 2 Long:
*Khởi động
H: Trên đường tiến quân ra Thăng Long QT 
đã làm những việc gì? Phân tích lời dụ 3 quân, 
cách xét đoán bề tôi và kế hoạch tiến đánh của - Dụ ba quân:
QT? Qua đó cho thấy ông là người ntn? 
- HĐCN 10’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL. 
- GV chia nhỏ nội dung cho HS báo cáo và KL 
theo từng nội dung. 
- Đến Nghệ An: gặp gỡ cống sĩ, tuyển mộ quân 
lính, duyệt binh lớn, chia các đơn vị.
-> Ông bình tĩnh, chủ động, chuẩn bị lực lượng 
chu đáo trước khi xuất trận. -> Là người có trí tuệ sáng suốt, 
 nhạy bén. 
 2 - Dụ ba quân: - Xét đoán bề tôi: 
+ Khẳng định chủ quyền dân tộc : đất nào sao ấy
+ Vạch trần tội ác của kẻ thù : cướp bóc, giết 
hại, vơ vét, 
+ Ca ngợi truyền thống yêu nước bất khuất của 
dân tộc và nêu lên những tấm gương anh hùng: 
Trưng Nữ Vương, Đinh Tiên Hoàng, ...
+ Kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực chiến đấu 
chống giặc ngoại xâm
+ Đề ra kỉ luật nghiêm minh : nếu ai ăn ở hai 
lòng sẽ bị giết. -> Lời lẽ có tình có lý, hiểu điểm 
-> Lời dụ như một bài hịch ngắn gọn, lập luận mạnh, yếu của từng người, khen chê 
chặt chẽ, ý tứ phong phú, sâu xa đã kích thích đúng người, đúng việc. 
lòng yêu nước, quyết tâm chiến đấu của quân sĩ. -> Là người độ lượng, công minh.
 -> Là người giỏi mưu lược, có tầm 
 nhìn xa trông rộng, năng lực tiên 
 đoán chính xác, có ý chí quyết thắng 
- Lên kế hoạch tiến đánh: kẻ thù. 
+ 10 ngày có thể đánh đuổi giặc Thanh
+ Tính kế ngoại giao sau khi chiến thắng
+ Khao binh trước và hẹn mùng 7 ăn Tết ở 
Thăng Long 
- Xét đoán bề tôi: 
+ Phê phán việc bỏ thành của Sở, Lân
+ Khen kế hoạch phòng thủ (rút lui)
+ Đánh giá cao Ngô Thì Nhậm là người “Túc trí 
đa mưu” 
GVTH ANQP: GV giới thiệu Trận Điện Biên 
Phủ (1953-1954) Hình ảnh bộ đội kéo pháo, dân 
công chở lương thực trong chiến dịch Điện Biên c. Cuộc hành quân thần tốc và 
Phủ chiến thắng vang dội của vua QT
H: Kể tóm tắt cuộc hành quân thần tốc của 
QT? Qua đó cho thấy ông là người ntn? (Chú 
ý thời gian vua Q.Trung xuất quân tại Huế đến 
N.An, Tam Điệp) 
- HĐCCL -> Báo cáo, chia sẻ -> GVKL.
- Cuộc hành quân: 
+ 25 /12 : xuất quân tại Huế -> Là bậc kỳ tài trong việc dùng 
+ 29/12: đến Nghệ An binh khiến người đời kinh ngạc.
+ 30/12: mở tiệc khao quân tại Tam Điệp 
+ Dự kiến: mùng 7 ăn tết tại Thăng Long (đến - Chiến thắng vang dội của vua 
trước 2 ngày). QT:
HS: Chú ý đoạn "Khi quân...kéo vào thành"
H: Tìm những h/a’, chi tiết thể hiện chiến 
 3 thắng vang dội của vua QT? Nêu cách đánh 
giặc của vua QT? Nhận xét gì về cách đánh 
đó?
- HĐN 5’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GVKL.
+ Vua QT trực tiếp chỉ huy trận đánh, cưỡi voi 
đi đốc thúc, xông pha trận mạc, bày mưu tính 
kế...
+ Chiến thắng: bắt sống giặc ở Phú Xuyên, 
chiến thắng ở Hà Hồi, Ngọc Hồi, giữa trưa ngày 
mồng 5 chiếm được thành Thăng Long. 
-> Vua Quang Trung đánh bí mật, bất ngờ, thắng 
lợi mà không gây tử vong nhiều, làm cho quân 
giặc không kịp trở tay mà thất bại.
- Cách đánh giặc: 
+ Cho quân bắt hết bọn do thám, giữ được bí 
mật để tạo thế bất ngờ. 
+ Cho quân vây kín làng Hà Hồi, bắc loa truyền 
gọi, quân lính dạ ran làm cho quân lính trong 
đồn “ai nấy đều rụng rời, sợ hãi” xin hàng
+ Lấy ván ghép phủ rơm dấp nước để làm mộc 
che, dàn trận tiến đánh, công phá đồn Ngọc Hồi, 
... 
+ Khi giáp lá cà thì “ quăng ván xuống đất, ai 
nấy cầm dao ngắn chém bừa”, quân lính phía 
sau thì nhất tề xông tới mà đánh 
+ Chặn đường rút lui của giặc ... 
H: Nhận xét cách kể ? Hình ảnh QT trong Với ngôn ngữ kể, tả chân thực, sinh 
chiến trận hiện lên ntn ? động, thái độ tôn trọng lịch sử các 
=> Cách trần thuật kết hợp miêu tả gợi hình ảnh t/g đã khắc hoạ khá đậm nét h/ả 
QT thật lẫm liệt, uy nghi, quyết đoán, táo bạo, có người anh hùng dân tộc QT quả 
tài điều binh, khiển tướng cảm, mạnh mẽ, trí tuệ sáng suốt, 
H: Qua đó em cảm nhận được điều gì về n/v nhạy bén, tài dùng binh như thần; là 
QT? người tổ chức và là linh hồn của 
- GV chốt chiến công vĩ đại. 
 III. Tổng kết 
 1. Nghệ thuật
 - Trình tự kể theo diễn biến các sự 
 kiện lịch sử.
- HS chốt lại những đặc sắc về nghệ thuật và - Khắc họa n/v lịch sử 
nội dung chính của VB. - Ngôn ngữ kể, tả, chân thực sinh 
 động.
 - Giọng điệu trần thuật thể hiện thái 
 độ của tác giả 
 2. Nội dung
 - VB ghi lại hiện thực l/s hào hùng 
 4 của dân tộc ta và hình ảnh người 
 anh hùng QT-NH trong chiến thắng 
 mùa xuân năm Kỉ Dậu (1789).
C. Luyện tập IV. Luyện tập
- Gợi ý 1. Bài tập 1 (SGK/T46)
Như nước Đại Việt ta từ trước a. ĐT gợi nhớ đến những câu thơ 
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu trong VB “Nước Đại Việt ta” - 
Núi sông bờ cõi đã chia Nguyễn Trãi. 
Phong tục Bắc Nam cũng khác - Điểm chung: 
Từ Triệu Đinh Lý Trần bao đời xây nền độc lập + Khẳng định độc lập chủ quyền của 
Cùng Hán Đường Tống Nguyên mỗi bên hùng cứ dân tộc ta. 
một phương.... + Ca ngợi truyền thống yêu nước 
 bất khuất của dân tộc và nêu lên 
 những tấm gương anh hùng. 
 b. Nguồn cảm hứng chi phối ngòi 
 bút của tác giả: lòng tự hào dân tộc 
 về một trang sử oanh liệt của dân 
 tộc ta: Quang Trung đại phá 20 vạn 
 quân Thanh, đánh đuổi giặc xâm 
 lược ra khỏi bờ cõi.
 4. Củng cố
 - GV HD HS trả lời câu hỏi đặt ra trong phần khởi động. 
 - HS TL -> GV khái quát nội dung bài học, nhấn mạnh kiến thức trọng tâm. 
 H: Cảm nhận của em về người anh hùng QT Nguyễn Huệ trong đoạn trích?
 5. Hướng dẫn học bài
 - Bài cũ: Về nhà học bài, thực hiện bài tập 1 trong phần HĐ vận dụng 
 - Bài mới: Soạn - Sự phát triển của từ vựng 
 ********************************************
Ngày soạn: 6/12/2023
Ngày giảng: 19/12/2023 
 Bài 5 - Tiết 74
 SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
 (Tiếp theo)
 I. Mục tiêu.
 - Hiểu sự phát triển của từ vựng còn thể hiện ở việc tạo từ ngữ mới và mượn từ 
ngữ của tiếng nước ngoài
 - Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các tu từ được sử dụng 
trong văn bản.
 II. Chuẩn bị: 
 1. GV: nghiên cứu bài học, xây dựng kế hoạch lên lớp 
 2. HS: soạn bài, bảng phụ, bút dạ
 III. Tổ chức các hoạt động học
 1. Ổn định tổ chức
 2. Kiểm tra đầu giờ 
 5 H: Một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt là gì? Có mấy phương 
thức phát triển nghĩa của từ ngữ ? Cho một VD về sự chuyển nghĩa của từ?
 3. Tổ chức các hoạt động học tập
 A. Hoạt động khởi động
 - GV cho một số từ ngữ, yêu cầu HS xác định nghĩa của từ: mũi Cà Mau; in-tơ-
 nét; cơm bụi
 H: Trong những từ trên, từ nào nghĩa được phát triển trên cơ sở nghĩa gốc? 
 - GV nêu vấn đề: Vậy ngoài cách biến đổi và phát triển nghĩa của từ, từ vựng tiếng 
 Việt còn được phát triển bằng những cách nào khác? 
 B. Hoạt động hình thành kiến thức 
 Hoạt động của GV và HS Nội dung 
 - HĐCCL -> Báo cáo, chia sẻ -> GV chốt. I. Tạo từ ngữ mới
 1. Bài tập (SGK/45)
 + BTa: 
 1 - chợ tạm
 2 - cháy hàng
 - HĐCĐ 2’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GV chốt. 3 - chém gió
 - Đặc khu kinh tế: khu vực kinh tế dành riêng để 4 - ném đá
 thu hút vốn và công nghệ nước ngoài, với những + BTb: 
 chính sách ưu đãi. - Điện thoại di động: điện thoại vô 
 - Sở hữu trí tuệ: quyền sở hữu đối với sản phẩm tuyến nhỏ mang theo người, được 
 do hoạt động trí tuệ mang lại, được pháp luật bảo sử dụng trong vùng phủ sóng của 
 hộ như quyền tác giả, quyền phát minh, sáng chế. cơ sở cho thuê bao.
 - Kinh tế trí thức: nền kinh tế dựa 
 chủ yếu vào sản xuất, lưu thông, 
 - HĐCCL -> Báo cáo, chia sẻ -> GV chốt. phân phối các sản phẩm có hàm 
 lượng tri thức cao.
 2. Kết luận 
 - Tạo từ ngữ mới làm cho vốn từ 
 H: Tìm một số từ mới được cấu tạo gần đây ngữ tăng lên cũng là một cách để 
 theo các mô hình sau? phát triển từ vựng tiếng Việt. 
 - HĐCĐ 2’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GV chốt. 
 VD: “x + di động” -> điện thoại di động, mái 
 hiên di động, 
 VD: "x + sạch" -> rau sạch, hoa quả sạch, ... 
 - HĐCN 2’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GV chốt. II. Mượn từ ngữ của tiếng nước 
 ngoài
 1. Bài tập (SGK/45)
 + BTd: 
 1. phu nhân 5. huynh đệ
 2. thi sĩ 6. thiểu số
 3. cố nhân 7. nhi đồng
 6 4. giang sơn 8. vĩ đại
 + BTe: 
 1.AIDS
 2.Ma-két-tinh
 3.In-tơ-nét
H: Theo em, vì sao chúng ta phải mượn từ? -> Các từ này có nguồn gốc từ tiếng 
- Do tiếng Việt chưa có từ ngữ chỉ khái niệm đó. Anh 
GV: Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài là cách 2. Kết luận
thức tất yếu để phát triển từ vựng đối với tất cả - Mượn từ ngữ của tiếng nước 
các ngôn ngữ trên TG, nhất là các thuật ngữ ngoài cũng là một cách để phát 
chuyên môn biểu thị những k/n mới xuất hiện triển từ vựng TV. 
trong đ/s. Ở các tài liệu chuyên môn dùng cho 
những người có trình độ học vấn cao từ mượn 
được viết nguyên dạng hoặc được phiên âm 
nhưng giữa các tiếng không cần có dấu gạch nối. 
Còn ở sách báo dành cho bạn đọc rộng rãi dùng 
từ phiên âm có dấu gạch nối.
VD: Viết nguyên dạng: marketing (t. Anh)
 Phiên âm trong tài liệu c/m: maketing
Ph/âm trong t.liệu thông thường: ma-ket-tinh
-> Song cần lưu ý về nguyên tắc mượn từ: có ý 
thức chọn lọc, cân nhắc khi sử dụng, tránh lạm 
dụng. 
- GV cho HS giải quyết câu hỏi phần KĐ
- HS: khái quát lại các cách phát triển TV 
tiếng Việt. 
C. HĐ luyện tập 
- HĐCCL 3’ (BP - chơi trò tiếp sức) -> GV HD III. Luyện tập
HS chấm chữa. 1. Bài tập 2 (SGK/46)
 a. Sắp xếp lại các từ ngữ:
 Từ mượn của Từ mượn ngôn 
 tiếng Hán ngữ châu Âu
 mãng xà, biên xà phòng, ô tô, 
 phòng, tham ô, ra đi ô, ô xi, cà 
 tô thuế, phê phê, ca nô
- HĐN 3’ (BP) -> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL. bình, phê phán, 
 ca sĩ, nô lệ
 b. Tìm từ ngữ được tạo 
 - “x + tặc”: không tặc, hải tặc, lâm 
 tặc, tin tặc, vàng tặc, ...
 - “x + hoá: ô xi hoá, lão hoá, cơ 
 7 giới hoá, điện khí hoá, công nghiệp 
 hoá, thương mại hoá...
 - "x + điện tử" : thư điện tử, máy 
 tính điện tử, thương mại điện tử, 
 báo điện tử,...
 - HĐCĐ 3’ -> Báo cáo, chia sẻ -> GV KL. c. Tìm từ mới:
 - Bàn tay vàng: Bàn tay tài giỏi, khéo léo hiếm có 
 trong việc thực hiện một thao tác lao động hoặc 
 kĩ thuật nhất định.
 - Cầu truyền hình: Hình thức truyền hình tại chỗ 
 cuộc giao lưu, đối thoại trực tiếp với nhau qua hệ 
 thống máy quay giữa các địa điểm cách xa nhau.
 - Cơm bụi: Cơm giá rẻ, thường bán trong hàng 
 quán nhỏ.
 - Đường cao tốc: đường xây dựng theo tiêu 
 chuẩn đặc biệt dành riêng cho các loại xe cơ giới 
 chạy với tốc độ cao.
 - Đa dạng sinh học: phong phú, đa dạng về 
 nguồn gen, về sinh vật giống loài trong tự nhiên
 - Du lịch sinh thái: Hình thức du lịch về với thiên 
 nhiên...
 - TH môi trường: ô nhiễm môi trường, hiệu ứng 
 nhà kính...
 4. Củng cố
 H: Có những cách nào để phát triển từ vựng TV? Từ vựng của một ngôn ngữ có 
thể không thay đổi được không ?
 GV: S/d sơ đồ tư duy để củng cố cho HS (GV chuẩn bị BP, cho HS lên điền thông 
tin kiến thức vào sơ đồ -> NX, KL; trình chiếu lại trên máy chiếu)
 Có những cách nào để phát triển từ vựng TV?
 Các cách phát triển 
 từ vựng
 Phát triển Phát triển số lượng 
 nghĩa của từ từ ngữ
 Tạo từ mới Mượn từ
 - Từ vựng của ngôn ngữ không thể bất biến vì: thế giới tự nhiên và xã hội xung 
quanh chúng ta luôn luôn vận động và phát triển, nhận thức của con người cũng phát 
triển theo. Nếu từ vựng của 1 ngôn ngữ không thay đổi thì ngôn ngữ đó không thể đáp 
ứng được nhu cầu giao tiếp và nhận thức của người bản ngữ
 VD: Khi Việt Nam xuất hiện phương tiện đi lại có 2 bánh, chạy bằng động cơ thì 
tiếng Việt phải có từ ngữ để biểu thị: xe gắn máy (dựa trên cơ sở những yếu tố đã có sẵn)
 GV: Khái quát nội dung bài học, nhấn mạnh kiến thức trọng tâm.
 8 5.Hướng dẫn học bài
- Bài cũ: Về nhà học bài, thực hiện bài tập 2 
- Bài mới: Bài 6: Truyện Kiều Chị em Thúy Kiều
HS về nhà tìm hiểu tác giả, tác phẩm, thể loại
 *******************************
 9 10