Kế hoạch bài dạy và Phiếu học tập môn Ngữ Văn 7 - Bài 18, Tiết 86: Tìm hiểu chung về văn nghị luận. Đặc điểm của văn bản nghị luận

 Ngày soạn: 
Ngày dạy. 
 MÔN: NGỮ VĂN- LỚP 7 
 Ngữ văn- Bài 18- tiết 86. 
 TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN 
 ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN NGHỊ LUẬN 
I. Mục tiêu cần đạt 
 - Hiểu nhu cầu nghị luận trong đời sống và đặc điểm chung của văn bản nghị luận. 
 - Bƣớc đầu biết cách vận dụng những kiến thức về văn nghị luận vào đọc - hiẻu văn bản. 
- Nắm đƣợc đặc điểm của văn nghị luận: bao giờ cũng phải có một hệ thống luận điểm, luận cứ và 
lập luận gắn bó mật thiết với nhau. 
- Biết cách xác định luận điểm, luận cứ và lập luận trong văn nghị luận. 
- Thái độ: Bồi dƣỡng ý thức tìm hiểu kiến thức về kiều văn nghị luận. 
- Có ý thức xây dựng luận điểm, luận cứ và lập luận cho một đề bài văn nghị luận 
* Trọng tâm kiến thức, kĩ năng 
1- Kiến thức 
 - Biết đƣợc khái niệm về văn bản nghị luận. Nhu cầu nghị luận trong đời sống. Những đặc điểm 
chung của văn bản nghị luận. 
 - Hiểu đƣợc khái niệm về văn bản nghị luận. Nhu cầu nghị luận trong đời sống. Những đặc điểm 
chung của văn bản nghị luận. - HS hiểu đƣợc đặc điểm của văn bản nghị luận với các yếu tố luận 
điểm, luận cứ và lập luận gắn bó mật thiết với nhau. 
 - HS phân tích đặc điểm chung của văn bản nghị luận: luận điểm, luận cứ và lập luận trong văn 
nghị luận, biết xây dựng luận điểm, luận cứ và lập luận cho một đề bài văn nghị luận. 
2- Kĩ năng 
 - Nhận biết văn bản nghị luận khi đọc sách, báo, chuẩn bị để tiếp tục tìm hiểu sâu, kĩ hơn về kiểu 
văn bản quan trọng này, luận điểm, luận cứ và cách lập luận 
 - Hiểu văn bản nghị luận khi đọc sách, báo, chuẩn bị để tiếp tục tìm hiểu sâu, kĩ hơn về kiểu văn 
bản quan trọng này. Biết xác định luận điểm, xây dựng hệ thống luận điểm, luận cứ và lập luận 
cho một đề bài cụ thể. 
- Cảm nhận và phân tích văn bản nghị luận khi đọc sách, báo, chuẩn bị để tiếp tục tìm hiểu sâu, kĩ 
hơn về kiểu văn bản quan trọng này. 
II. Các kĩ năng được sử dụng trong bài 
 - Suy nghĩ. 
 - Ra quyết định 
III. Phương pháp. 
- Giao bài qua phiếu bài tập 
IV.Nội dung 
 Bài: TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN 
I. Nhu cầu nghị luận và văn bản nghị luận 
1. Nhu cầu nghị luận 
a. Bài tập 1: SGK/ 7 
 Trong đời sống, em có thƣờng gặp các vấn đề và câu hỏi kiểu nhƣ dƣới đây không: - Vì sao em đi học? (hoặc: Em đi học để làm gì?) 
- Vì sao con ngƣời cần phải có bạn bè? 
- Theo em, nhƣ thế nào là sống đẹp? 
- Trẻ em hút thuốc lá là tốt hay xấu, lợi hay hại? 
a) Hãy nêu thêm các câu hỏi về các vấn đề tương tự. 
 -Vì sao em thích đọc sách? 
 -Vì sao em thích xem phim? 
 -Vì sao em học giỏi ngữ văn? 
b) Gặp các vấn đề và câu hỏi loại đó, em có thể trả lời bằng các kiểu văn bản đã học như kể 
chuyện, miêu tả, biểu cảm hay không? Hãy giải thích vì sao? 
- Với những loại câu hỏi nhƣ vậy, chúng ta phải trả lời bằng văn nghị luận, không thể là kể 
chuyện, miêu tả, biểu cảm. Bởi vì câu hỏi buộc ngƣời ta phải trả lời bằng lí lẽ có lí, phải quan tâm 
sử dụng các khái niệm. 
c) Để trả lời những câu hỏi như thế, hàng ngày trên báo chí, qua đài phát thanh, truyền hình, em 
thường gặp những kiểu văn bản nào? Hãy kể tên một vài kiểu văn bản mà em biết. 
- Hằng ngày: Trên báo đài thƣờng có những kiểu văn bản nhƣ bình luận thể thao; hỏi đáp pháp 
luật; cách mua trái cây ngon.. 
 b. Bài tập 2: Thế nào là văn nghị luận? 
- Văn bản nghị luận là loại văn bản đƣợc viết ra (nói) nhằm nêu ra và xác lập cho ngƣời đọc (nghe) 
một tƣ tƣởng, một vấn đề nào đó. 
- Văn nghị luận nhất thiết phải có luận điểm ( tƣ tƣởng) rõ ràng và lí lẽ, dẫn chứng thích hợp. 
2. Đặc điểm chung của văn bản nghị luận 
a. Bài tập 1: SGK /7+8 
- HS đọc văn bản " Chống nạn thất học" SGK/7+8 trả lời câu hỏi sau" 
a) Bác Hồ viết bài này nhằm mục đích gì? Để thực hiện mục đích ấy, bài viết nêu ra những ý kiến 
nào? Những ý kiến ấy được diễn đạt thành những luận điểm nào? Tìm các câu văn mang luận 
điểm. (Chú ý: Nhan đề cũng là một bộ phận của bài.) 
- Mục đích: chống giặc dốt. 
- Bài viết đã nêu ra nhiều ý kiến: 
+ Thực dân Pháp “ngu dân” để cai trị dân ta 
+ Hầu hết ngƣời Việt Nam mù chữ. 
+ Những cách thức để thực hiện chống thất học. 
- Luận điểm Bác Hồ nêu ra là: 
+ Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc lúc này là nâng cao dân trí. 
+ Mọi ngƣời Việt Nam phải hiểu biết (...) viết chữ quốc ngữ 
b) Để ý kiến có sức thuyết phục, bài viết đã nêu lên những lí lẽ nào? Hãy liệt kê các lí lẽ ấy. (Gợi 
ý: Vì sao dân ta ai cũng phải biết đọc, biết viết? Việc chống nạn mù chữ có thể thực hiện được 
không?) 
 Tác giả đã thuyết phục ngƣời đọc bằng những lí lẽ: 
- Tinh trạng thất học, lạc hậu trƣớc Cách mạng tháng Tám. 
- Những điều kiện để ngƣời dân tham gia xây dựng nƣớc nhà. 
- Những điều kiện thuận lợi cho việc học chữ quốc ngữ. 
c. ) Tác giả có thể thực hiện mục đích của mình bằng văn kể chuyện, miêu tả, biểu cảm được 
không? Vì sao? 
- Tác giả không thể thực hiện mục đích của mình bằng văn kể chuyện, miêu tả, biểu cảm đƣợc. Sức thuyết phục chỉ có thể đƣợc tạo nên bằng hệ thống các luận điểm, trình bày với lí lẽ lôgic, chặt 
chẽ. Nhiệm vụ giải quyết vấn đề đặt ra đòi hỏi phải sử dụng nghị luận. 
 Bài: ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN NGHỊ LUẬN 
I. Luận điểm, luận cứ và lập luận 
1. Luận điểm 
a) Bài tập 
- HS đọc lại văn bản " Chống nạn thất học" SGK/7+8 trả lời câu hỏi sau" 
- Luận điểm chính của bài viết là gì? 
+ Tình trạng thất học, lạc hậu trƣớc Cách mạng tháng Tám. 
+ Những điều kiện cần phải có để ngƣời dân tham gia xây dựng nƣớc nhà. 
+ Những khả năng thực tế trong việc chống nạn thất học 
- Luận điểm đó được nêu ra dưới dạng nào và cụ thể hóa thành những câu văn như thế nào?. 
+ “Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này, là nâng cao dân trí” 
+ “Mọi ngƣời Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức 
mới để tham gia vào công cuộc xây dựng nƣớc nhà, và trƣớc hết phải biết đọc, biết viết chữ Quốc 
ngữ.” 
- Luận điểm đóng vai trò gì trong bài nghị luận? 
Luận điểm là linh hồn của bài viết, nó thống nhất các đoạn văn thành một khối. 
- Muốn có sức thuyết phục thì luận điểm phải đạt yêu cầu gì? 
Muốn có sức thuyết phục thì luận điểm phải đúng đắn, chân thật, có sức thuyết phục. 
2. Luận cứ: 
- Em hãy chỉ ra những luận cứ trong văn bản Chống nạn thất học và cho biết những luận cứ ấy 
đóng vai trò gì? Muốn có sức thuyết phục thì luận cứ phải đạt yêu cầu gì? 
Luận cứ trong bài “Chống nạn thất học”: 
+ Nguyên nhân nạn thất học 
+ Sự cần thiết của việc chống nạn thất học 
+ Cách chống nạn thất học 
+ Một số ví dụ dẫn chứng 
Luận cứ có vai trò làm cơ sở cho luận điểm, luận cứ cũng phải chân thực, đúng đắn, tiêu biểu thì 
luận điểm mới có sức thuyết phục. 
3. Lập luận: 
- Em hãy chỉ ra trình tự lập luận của văn bản Chống nạn thất học và cho biết lập luận như vậy 
tuân theo thứ tự nào và có ưu điểm gì? 
 – Lập luận đi theo trình tự: từ thực trạng -> yêu cầu -> cách khắc phục. 
– Cụ thể là: 
+ Vì sao phải chống nạn thất học? 
+ Chống nạn thất học để làm gì? 
+ Chống nạn thất học bằng cách nào? 
Ƣu điểm: chặt chẽ, hợp lí, giàu sức thuyết phục cho bài văn. 
4. Qua các phần trên em hãy cho biết thé nào là luận điểm, luận cứ và cách lập luận? 
- Luận điểm là ý kiến thể hiện tƣ tƣởng, quan điểm trong văn nghị luận, là linh hồn của bài viết, 
nó thống nhất các đoạn văn thành một khối. Do đó, để thuyết phục đƣợc ngƣời đọc, ngƣời nghe thì 
luận điểm phải đúng đắn, chân thực, đáp ứng đƣợc nhu cầu thực tế. - Luận cứ đóng vai trò làm cơ sở cho luận điểm nêu ra trong bài. Để bài viết và luận điểm có sức 
thuyết phục, hệ thống luận cứ phải chân thật, đúng đắn, tiêu biểu. 
- Lập luận là cách lựa chọn sắp xếp, trình bày luận cứ làm cơ sở cho luận điểm. Lập luận phải 
chặt chẽ, hợp lí thì bài văn mới có sức thuyết phục. 
 -------------------------------------------------------------------- 
 TRƢỜNG TH&THCS YÊN SƠN 
 PHIẾU HỌC TẬP 
 MÔN: NGỮ VĂN- LỚP 7 
 Ngữ văn- Bài 18- tiết 86. 
 TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN 
 ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN NGHỊ LUẬN 
Họ và tên:................................................................................ 
 Bài: TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN 
I. Nhu cầu nghị luận và văn bản nghị luận 
1. Nhu cầu nghị luận 
a. Bài tập 1: SGK/ 7 
* Trong đời sống, em có thƣờng gặp các vấn đề và câu hỏi kiểu nhƣ dƣới đây không: 
- Vì sao em đi học? (hoặc: Em đi học để làm gì?) 
- Vì sao con ngƣời cần phải có bạn bè? 
- Theo em, nhƣ thế nào là sống đẹp? 
- Trẻ em hút thuốc lá là tốt hay xấu, lợi hay hại? 
a) Hãy nêu thêm các câu hỏi về các vấn đề tương tự. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
b) Gặp các vấn đề và câu hỏi loại đó, em có thể trả lời bằng các kiểu văn bản đã học như kể 
chuyện, miêu tả, biểu cảm hay không? Hãy giải thích vì sao? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
c) Để trả lời những câu hỏi như thế, hàng ngày trên báo chí, qua đài phát thanh, truyền hình, em 
thường gặp những kiểu văn bản nào? Hãy kể tên một vài kiểu văn bản mà em biết. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
b. Bài tập 2: Thế nào là văn nghị luận? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
2. Đặc điểm chung của văn bản nghị luận 
a. Bài tập 1: SGK /7+8 
- HS đọc văn bản " Chống nạn thất học" SGK/7+8 trả lời câu hỏi sau" a) Bác Hồ viết bài này nhằm mục đích gì? Để thực hiện mục đích ấy, bài viết nêu ra những ý kiến 
nào? Những ý kiến ấy được diễn đạt thành những luận điểm nào? Tìm các câu văn mang luận 
điểm. (Chú ý: Nhan đề cũng là một bộ phận của bài.) 
* Mục 
đích:.................................................................................................................................................. 
*Bài viết đã nêu ra nhiều ý 
kiến:.................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
* Luận điểm chủ 
chốt:..................................................................................................................................... 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
 b) Để ý kiến có sức thuyết phục, bài viết đã nêu lên những lí lẽ nào? Hãy liệt kê các lí lẽ ấy. (Gợi 
 ý: Vì sao dân ta ai cũng phải biết đọc, biết viết? Việc chống nạn mù chữ có thể thực hiện được 
 không?) 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
 c. ) Tác giả có thể thực hiện mục đích của mình bằng văn kể chuyện, miêu tả, biểu cảm được 
 không? Vì sao? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
 Bài: ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BẢN NGHỊ LUẬN 
I. Luận điểm, luận cứ và lập luận 
1. Luận điểm 
a) Bài tập 
- HS đọc lại văn bản " Chống nạn thất học" SGK/7+8 trả lời câu hỏi sau" 
- HS đọc lại văn bản " Chống nạn thất học" SGK/7+8 trả lời câu hỏi sau" 
- Luận điểm chính của bài viết là gì? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
- Luận điểm đó được nêu ra dưới dạng nào và cụ thể hóa thành những câu văn như thế nào?. .............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
- Luận điểm đóng vai trò gì trong bài nghị luận? 
.............................................................................................................................................................. 
- Muốn có sức thuyết phục thì luận điểm phải đạt yêu cầu gì? 
.............................................................................................................................................................. 
2. Luận cứ: 
- Em hãy chỉ ra những luận cứ trong văn bản Chống nạn thất học và cho biết những luận cứ ấy 
đóng vai trò gì. Muốn có sức thuyết phục thì luận cứ phải đạt yêu cầu gì? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
3. Lập luận: 
- Em hãy chỉ ra trình tự lập luận của văn bản Chống nạn thất học và cho biết lập luận như vậy 
tuân theo thứ tự nào và có ưu điểm gì? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
4. Qua các phần trên em hãy cho biết thế nào là luận điểm, luận cứ và cách lập luận? 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
..............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
.............................................................................................................................................................. 
 ---------------------------------------------------------------------