Chuyên đề bồi dưỡng HSG môn Ngữ Văn 7 - Chuyên đề: Rèn luyện kĩ năng viết bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học

 Chuyên đề
Rèn luyện kĩ năng viết bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
A. Mục tiêu cần đạt:
- Giúp HS ôn tập, củng cố kiến thức về văn biểu cảm nói chung và biểu cảm về 
tác phẩm văn học nói riêng.
- Rèn luyện cho HS kỉ năng viết đoạn văn biểu cảm, kĩ năng lập dàn ý, kỉ năng 
làm bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
B. Chuẩn bị phương tiện dạy học:
 - SGK, SGV, Sách bồi dưỡng Ngữ văn,Những bài làm văn mẫu lớp 7.
C. Tổ chức dạy học 
I. Những nội dung cơ bản.
 1, Dàn ý chung của bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
 2, Viết đoạn văn mở bài.
 3, Viết đoạn văn phần thân bài.
 3, Viết kết bài.
 I. Dàn ý chung của bài văn biểu cảm. 
 1,Mở bài:
 GV cho HS nhắc lại - Giới thiệu tác giả: Nét tiêu biểu về tác giả.
 dàn ý chung của bài - Giới thiệu tác phẩm, hoàn cảnh ra đời...
 văn biểu cảm, nhấn - Nêu cảm nghĩ chung về tác phẩm: Ấn tượng,cảm 
 mạnh khắc sâu cho HS xúc sâu sắc về tác phẩm.
 nhớ. 2, Thân bài:
 Lần lượt trình bày cảm xúc, suy nghĩ do tác phẩm gợi 
 ra.
 - Cảm nhận về các sự việc (hình ảnh) trong tác phẩm.
 - Cảm nhận về từng câu thơ, hoặc khổ thơ.
 3, Kết bài: Ấn tượng chung về tác phẩm.
 II. Luyện lập dàn ý 
 Phát biểu cảm nghĩ về các tác phẩm văn học sau: 
 - Cuộc chia tay của những con búp bê.
 - Cảnh khuya.
 - Rằm tháng giêng.
 - Tiếng gà trưa.
 GV hướng dẫn HS lập 1, Cuộc chia tay của những con búp bê.
 dàn ý. a, Mở bài:
 - Giới thiệu tác phẩm, tác giả: Truyện ngắn Cuộc 
 ...bê,của Khánh Hoài đạt giải nhì cuộc thi viết về 
 GV nhắc lại nội dung thiếu nhi do viện khoa học giáo dục và tổ chức cứu 
 chính của các tác trợ trẻ em Thuỵ Điển tổ chức năm 1992.
 phẩm. - Cảm nghĩ chung về tác phẩm: Nội dung truyện đề 
 cập đến những vấn đề bức xúc của gia đình và xã hội GV hướng dẫn HS đó là nạn li hôn dẫn tới sự tan vỡ và nỗi bất hạnh của 
lập dàn ý cho một số trẻ em.
đề bài. b, Thân bài:
 * Nỗi khổ tâm của Thành Thuỷ khi bố mẹ chia tay 
 GV cho HS độc lập nhau.
làm việc, gọi HS trình - Thành đău đớn khi nghĩ đến truyện phải chia tay với 
bày dàn ý, lớp nhận em.
xét. + Suốt đêm nghe tiếng khóc tức tưởi cuả thuỷ Thành 
 phải cắn chặt môi để khỏi bật ra tiếng khóc.
 GV nhận xét và bổ + Chua chát nghĩ rằng cảnh vật vẫn vui tươi như mọi 
sung thống nhất dàn ý ngày mà sao tai hoạ lại dáng xuống đầu hai anh em 
chung cho tác phẩm. nặng nề như vậy.
 + Những kỉ niệm đẹp đẽ của tình anh em hiện lên 
 trong tâm trí làm Thành đău đớn vô cùng.
 + Phải chia đồ chơi Thành nhường đồ chơi tất cả cho 
 em.
 - Thuỷ: Tủi thân là hoảng sợ trước cảnh ngộ của gia 
 đình.
 + Biết tin bố mẹ li hôn Thuỷ khóc suốt đêm.
 + Nghe mệ lệnh chia đồ chơi Thuỷ run lên, kinh 
 hoàng.
 + Giận dữ khi thấy anh đặt 2 con búp bê sang 2 bên.
 + Thương anh nhường cả búp bê cho anh.
 * Ao ước của hai anh em Thành Thuỷ.
 - Mãi mãi được sống bên nhau cùng cha mẹ, dưới mái 
 ấm ra đình.
 - Mong muốn 2 con búp bê không phải chia tay nhau.
 c, Kết bài:
 Truyện khặng định li hôn li hôn là vấn đề nhức nhối 
 gây ra hậu quả đau lòng mà con cái phải gánh chịu.
 - Truyện là lời nhắc nhở mọi người gia đình là tổ ấm 
 hạnh phúc vô cùng quí giá, mọi người phải giữ gìn. 
 2, Bài: Cảnh khuya ( Theo SGK).
 3, Rằm tháng giêng.
 a, Mở bài:
 - Bài thơ Rằm tháng giêng viết năm 1948 khi cuộc 
 kháng chiến chống thực dân Pháp đang ở giai đoạn 
 khó khăn và quyết liệt.
 - Cảnh đẹp đêm rằm xuân đã khơi gợi cảm hứng cho 
 thi sĩ, sau khi dự hội nghị qua trọng trở về.
 b, Thân bài:
 - Hình ảnh vầng trăng tròn toả khắp bầu trời, mặt đất 
 trong đêm rằm gợi cảm xúc lâng lâng thanh thoát.
 - Bài thơ như vẽ ra một khung cảnh thiên nhiên cao 
 rộng bát ngát, tràn đày ánh sáng và sức sống của mùa xuân.
 - Bức tranh thiên nhiên càng tươi tắn đậm đà bởi từ 
 xuân điệp lại ba lần.
 - Hình ảnh con thuyền chở đầy ánh trăng lướt trên 
 dòng sông lấp lánh mang vẻ đẹp lãng mạn tượng 
 trưng cho tình thế lạc quan cách mạng và lòng người 
 đầy vui vẻ tin tưởng.
 c, Kết bài:
 - Bài thơ góp phần khẳng định: HCT là một lãnh tụ 
 cách mạng tài ba vừâ là nghệ sĩ có tâm hồn và trái tim 
 nhảy cảm.
 II. Luyện viết đoạn văn 
 1, Đoạn văn mở bài
 a, Cuộc chia tay của những con búp bê.
 Cuộc chia tay của những con búp bê là truyện ngắn 
- GV hướng dẫn HS cảm động đã được trao giải nhì trong cuộc thi thơ văn 
viết đoạn văn. viết về quyền trẻ em do Viện khoa học giáo dục và tổ 
- Đoạn văn mở bài yêu chức cứu trợ trẻ em Thuỵ Điển tổ chức năm 
cầu đảm bảo 3 ý: Giới 1992.Truyện đã phê phán những bậc cha mẹ thiếu 
thiệu tác giả, tác phẩm, trách nhiệm với con cái, truyện ca ngợi tình cảm 
cảm nhận chung về tác trong sáng vị tha của 2 đứa trẻ, đồng thời thể hiện nỗi 
phẩm. đau xót bất hạnh của những đưa trẻ chẳng may rơi vào 
- GV cho HS làm từng hoàn cảnh bất hạnh.
đề một, gọi HS trình b, Rằm tháng giêng.
bày bài, lớp nhận xét, Vào những năm 1948 khi công cuộc kháng chiến
GV sửa chữa những sai thực dân Pháp đang ở giai đoạn khó khăn quyết liệt, 
sót về hình thức, nội tuy công việc bề bộn nhưng cảnh đẹp của đêm rằm 
dung bài viết. đầu xuân đã khơi gợi nguồn cảm hứng cho thi sĩ. Sau 
 khi dự một hội nghị quan trọng, Bác trở về trên một 
 con thuyền lướt đi phơi phới, chở đầy ánh trăng giữa 
 cảnh trời nước bao la cũng ngập tràn ánh trăng,
 2, Đoạn văn phần thân bài
 - HS tự viết bài.
 3, Viết đoạn văn kết bài
 a, Cuộc chia tay của những con búp bê.
 Cuộc chia tay của những con búp bê phản ánh khá 
 sinh động hoàn cảnh đáng thương của những em bé 
 chẳng may rơi vào hoàn cảnh éo le. Cuộc chia tay đau 
 đớn đầy cảm động của 2 anh em trong truyện khiến 
 người đọc thấm thía rằng: Gia đình là tổ ấm hạnh 
 phúc vô cùng quí giá nên mọi người phải cố gắng và 
 giữ gìn. Bài học mà truyện đặt ra có ý nghĩa giáo dục 
 không chỉ với các em nhỏ mà còn cho tất cả các bậc 
 làm cha, làm mẹ. Truyện có một sức truyền cảm khá 
 mạnh, khiến người đọc thực sự xúc động. b, Rằm tháng giêng.
 Bài thơ là một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp và thơ 
 mộng trên sông nước đã gây nhiều cảm hứng cho 
 người đọ. Tâm hồn của Bác là tâm hồn thi sĩ luôn 
 chan hoà với thiên nhiên, đất nước. Tuy vậy Bác vẫn 
 luôn chăm lo cho nước nhà cho vận mệnh của đất 
 nước.
 3. Viết đoạn kết bài: GV hướng dẫn HS viết.
 - Gv cho HS nhắc lại 
nội dung chính của văn III. Luyện tập viết bài văn.
bản,. Bài 1:Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Ngẫu nhiên viết 
- Cho HS lập dàn ý, nhân buổi mới về quê.
GV cho lớp thống nhất * Lập dàn bài:
dàn ý, sau đó cho các a, Mở bài:
em viết bài. - Trần Nhân Tông là vị vua nổi tiếng nhân ái, yêu dân, 
 - VG thu bài HS yêu nước.
chấm, mỗi đề ( 8 – 10 - Ông đã cùng vua cha(Trần Thánh Tông) và các 
em). tướng lĩnh tài banhư Trần Hưng Đạo, Trần Quang 
 Khải...lãnh đạo nhân dân ta mấy lần đánh bại qân xâm 
 lược Nguyên Mông.
 - Bài Thơ Buổi...ra được nhà vua sáng tác trong lần về 
 thăm quê nội Thiên Trường (Nam Định), sau khi nước 
 nhà giải phóng. Nội dung ca ngợi khung cảnh thiên 
 nhiên nông thôn thơ mộng và cuộc sống thanh bình 
 của nhân dân.
 b, Thân bài:
 - Tả cảnh làng quê lúc hoàng hôn, sương, khói như 
 bao phủ khắp thôn xóm, vạn vật thấp thoáng ẩn hiện 
 như có, như không. Bức tranh nông thôn với màu sắc, 
 đường nét nhẹ nhàng, thanh thoát.
 - Hình ảnh giản dị quen thuộc nhưng rất gợi cảm 
 (thôn, xóm, sương, khói, bóng chiều).
 Hai câu cuối: 
 - Vẫn tiếp tục tả cảnh: Tiếng sáo mục đồng réo rắt, 
 đàn trâu đã về nhà hết từng đôi cò trắng nghiêng cánh 
 liệng trên cánh đồng lúa xanh.
 - Cảm xúc xốn xang, rạo rực trong lòng nhà thơ - Một 
 vị vua có tâm hồ thi sĩ, xuất thân từ nông thôn, gắn bó 
 máu thịt với quê hương và dân chúng.
 c, Kết bài:
 - Bài thơ ngắn gọn hàm xúc nhưng xứng đáng là thơ 
 của muôn đời.
 - Vẻ đẹp giản dị, tinh tế của nó để lại dấu ấn khó phai 
 trong lòng người đọc.
 * Viết bài: HS làm bài tại lớp Bài 2: Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Bánh trôi nước 
 của Hồ Xuân Hương.
 * Dàn ý:
 . Mở bài
 - Giới thiệu tác giả: Hồ Xuân Hương là nữ thi sĩ nổi 
 tiếng của nước ta cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX. Bà 
 đã gửi gắm vào thơ những điều suy tư trăn trở trước 
 hiện thực phức tạp của xã hội phong kiến.
 - Giới thiệu tác phẩm, ấn tượng cảm xúc chung về bài 
 thơ: Bánh trôi nước là một trong những bài thơ vịnh 
 vật xuất sắc của Hồ Xuân Hương, mượn hình ảnh 
 bánh trôi tác giả kín đáo phản ánh thân phận phụ 
 thuộc và phẩm giá cao đẹp của người phụ nữ Việt 
 Nam.
 b. Thân bài:
 - Bài thơ miêu tả quá trình làm bánh trôi nước, bánh 
 hình tròn, làm bằng bột nếp, nhân bằng đường đỏ 
 luộc trong nước sôi, chìm nổi vài lần là chín 
 - Mượn đặc điểm trên bài thơ miêu tả vẻ đẹp, số phận 
 của người phụ nữ Việt Nam
 + Vẻ đẹp hình thể: Đẹp trong trắng, dịu dàng, thuỳ 
 mị “Thân em...tròn”.
 + Số phận long đong chìm nổi của người phụ nư VN, 
 sống phụ thuộc, không có quyền quyết định cuộc đời 
 mình “Bảy nổi ...non”.
 + Vẻ đẹp tâm hồn: sự trong trắng, Thuỷ chung, son 
 sát “Rắn nát mặc ...son”
 - Ngôn ngữ thơ bình dị, bài thơ mang nhiều lớp nghĩa, 
 sử dụng thành ngữ, biện pháp tu từ như lời khẳng định 
 phẩm chất trong sach, cao quí của người phụ nữ, lời 
 thách thức đối với thế lực tàn bạo đang chà đạp lên 
 quyền sống và nhâ phẩm của người phụ nữ.
 c. Kết bài
 Bài thơ thể hiện sự trân trọng vẻ đẹp phẩm chất cao 
 GV giao bài tập cho quí, sự cảm thương sâu sắc của tác giả đối với người 
các em về nhà làm. phụ nữ VN ngày xưa.
 GV gợi ý cho các em * Viết bài: HS tự viết bài.
lập dàn ý, HS theo dàn 
ý để viết bài. IV. Bài tập về nhà:
 Bài 1: Phát biểu cảm ngĩ về bài thơ Bài ca Côn Sơn 
 của Nguyễn Trãi.
 * Dàn ý:
 a, Mở bài:
 - Giới thiệu tác giả: Nguyễn Trãi nhà văn, nhà thơ lớn, là vị anh hùng dân tộc tên tuổi gắn liền với cuộc 
kháng chiến oanh liệt 10 năm cuộc kháng chiến chống 
giặc Minh xâm lược.
- Bài ca Côn Sơn được sáng tác khi ông về sống ở ẩn 
tại quê nhà, bài thơ ca ngợi cảnh đẹp của thiên nhiên 
và thể hiện tâm trạng của nhầ thơ lúc đó.
b, Thân bài:
* Cảnh đẹp thiên nhiên thơ mộng ở Côn Sơn.
- Miêu tả sự đa dạng phong phú của Côn Sơn bằng 
giợng thơ sảng khoái đầy tự hào:Con Sơn suối..., Côn 
Sơn có đá...,
- Sự giao hoà tuyệt đối giữa con người với thiên 
nhiên: Nghe tiếng suối như tiếng đàn réo rắt, ru 
dương; ngồi trên đá như ngồi chiếu êm, ngâm thơ 
nhàn dưới bóng mát của rừng trúc.
* Hình ảnh và tâm trạng nhà thơ:
- Cốt cách nhà thơ giống như cốt cách cuộc đời ẩn sĩ 
sống an bần, vui thú vui lâm tuyền, gửi gắm tâm sự 
vào cỏ cây, hóa lá.
- Nhà thơ cảm nhận thiên nhiên bằng thính giác, thị 
giắc...và bằng cả trái tim mình.
- Bóng dáng nhà thơ như hoà vào suối, vào thông vào 
rừng trúc.
- Tiếng ngâm thơ nhàn hoà lẫn vào tiếng suối tạo bản 
nhạc du dương tuyệt vời.
- Tâm trạng thảnh thơi tạm quên đi những ưu tư, 
phiền muộn sống chan hoà với thiên nhiên, thực ra 
nhà thơ vẫn canh cánh nỗi lo dân, lo nước.
c, Kết bài:
- Bài ca Côn Sơn là một bức tranh thiên nhiên tuyệt 
đẹp được vẽ lên bởi một ngòi bút tài hoa và giàu cảm 
xúc.
- Đọc bài thơ ta càng hiểu rõ hơn tình yêu quê hương 
đất nước thiết tha của tác giả.
* HS tự viết.
 Bài 2: Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm Tiếng gà 
trưa của Xuân Quỳnh.
* Dàn bài
a, Mở bài:
- Giới thiệu tác giả: Nhà thơ nữ xuất sắc của nền thơ 
hiện đạiVN.Thơ Xuân Quỳnh thường viết về những 
tình cảm gần gũi bình dị trong đời sống gia đình và 
cuộc sống thường ngày, biểu lộ những rung cảm và 
khát vọng của một trái tim phụ nữ chân thành, tha thiết.
- Giới thiệu tác phẩm: Tiếng gà trưa được viết trong 
thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của 
dân tộc, in trong tập thơ Hoa dọc chiến hào.
- Cảm nhận chung về tác phẩm: Bài thơ gợi lại kỉ 
niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu .
b, Thân bài:
- Bài thơ lấy cảm hứng từ tiếng gà trưa, gợi dậy trong 
tâm hồn người chiến sĩ những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi 
thơ
+ Hình ảnh người bà kính yêu tần tảo thương cháu hết 
lòng.
+ Hình ảnh chân thực của gia đình quê hương: Ổ rơm 
hồng những trứng, giấc ngủ hồng sắc trứng.
- Tình yêu gia đình, quê hương, đất nước của người 
chiến sĩ trẻ: Vì lí tưởng, vì tình xóm làng thân thuộc, 
vì bà..
c, Kết bài:
- Lòng yêu nước bắt nguồn từ những thứ mộc mạc 
của mỗi con người.
- Ngôn ngữ giản dị nhưng cảm xúc dạt dào tạo nên vẻ 
đẹp sâu sắc tự nhiên cho bài thơ.
* Viết bài: HS về nhà viết.